Diş Röntgeni Çektirmek Zararlı Mı?

Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi AD

Diş hekimliği muayenesi sırasında röntgen çekilmesi gerektiğinin belirtilmesi, hastalarımızın önemli bir kısmında radyasyonun sağlığa olası etkileri konusunda soru işaretleri doğurmaktadır. Bu konu, kliniklerimizde en sık karşılaştığımız soruların başında gelmektedir. Güncel bilimsel veriler ışığında yanıtımız açıktır: Hekim tarafından klinik gereklilik doğrultusunda istenen bir diş röntgeni, sağlık açısından endişe yaratacak bir risk taşımamaktadır.

Günlük Yaşamda Radyasyon ve Diş Röntgeni Dozları

Radyasyon çoğunlukla hastane ortamıyla ilişkilendirilse de insanlar yaşamları boyunca doğal kaynaklardan sürekli olarak radyasyona maruz kalmaktadır. Toprak ve yapı malzemeleri, solunan hava, besinler ve uzaydan gelen kozmik ışınlar bu doğal radyasyonun başlıca kaynaklarıdır. Birleşmiş Milletler Atomik Radyasyonun Etkileri Bilimsel Komitesi (UNSCEAR) verilerine göre bir bireyin doğal kaynaklardan aldığı yıllık ortalama doz yaklaşık 2,4 milisievert (mSv) düzeyindedir (1). Diş röntgenlerinin dozu, bu doğal radyasyonla karşılaştırıldığında oldukça düşüktür. Tek bir dişi gösteren ağız içi röntgen, yaklaşık birkaç saatlik doğal radyasyona karşılık gelmektedir. Tüm dişleri ve çene kemiklerini tek görüntüde gösteren panoramik röntgenin ortalama dozu ise yaklaşık 18 mikrosievert (µSv) olup iki ila üç günlük doğal radyasyona eşdeğerdir (2). Karşılaştırma amacıyla belirtmek gerekirse, Almanya Federal Radyasyondan Korunma Dairesi (BfS) verilerine göre Frankfurt ile New York arasındaki gidiş-dönüş bir uçak yolculuğu, yüksek irtifada artan kozmik radyasyon nedeniyle yaklaşık 100 µSv doza yol açmaktadır (3). Başka bir deyişle, tek bir uzun mesafeli seyahatte alınan doz, birkaç panoramik röntgenin dozundan daha yüksektir.

Röntgen Çekilmemesinin Getirdiği Riskler

Diş röntgeni, klinik muayenede doğrudan görülemeyen yapıların değerlendirilmesini sağlar. Dişler arasındaki çürükler, kök ucu iltihapları, çene kemiklerindeki kist ve tümörler ile gömülü dişler çoğu zaman yalnızca radyografik inceleme ile tespit edilebilir. Erken dönemde saptanan bir çürük basit bir dolgu ile tedavi edilebilirken, tanının gecikmesi kanal tedavisi veya diş kaybı gibi daha kapsamlı tedavileri gerekli kılabilir. Bu nedenle endikasyon dahilinde çekilmesi gereken bir röntgenden kaçınmak, çoğu durumda röntgenin kendisinden daha büyük bir risk oluşturmaktadır.

Gebelikte Diş Röntgeni

Gebeliğin ilk üç ayı, bebeğin organlarının oluştuğu ve radyasyona karşı en duyarlı olduğu dönemdir (4). Bu nedenle kurumumuzda gebeliğin ilk üç ayında acil olmayan röntgen çekimleri ve rutin tedaviler tercih edilmemekte, planlı işlemler mümkün olduğunca gebeliğin ikinci üç aylık dönemine ya da doğum sonrasına ertelenmektedir.

Bununla birlikte şiddetli ağrı, enfeksiyon, apse veya travma gibi acil durumlarda tanı ve tedavinin geciktirilmesi, hem anne hem de bebek sağlığı açısından daha büyük bir risk oluşturabilir. Bu tür durumlarda diş röntgeni, gerekli koruyucu önlemler alınarak gebeliğin her döneminde güvenle çekilebilir (5, 6). Amerikan Oral ve Maksillofasiyal Radyoloji Akademisi (AAOMR), diş ve çene röntgenlerinde bebeğe ulaşan dozun 10 mikrogrey'in altında olduğunu ve bebekte olumsuz etki görülebilecek eşik dozdan en az 10.000 kat daha düşük kaldığını bildirmektedir (4). Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Derneği (ACOG) de 50 miligrey'in altındaki dozların gebelik kaybı veya doğumsal anomali ile ilişkilendirilmediğini vurgulamaktadır (5).

Gebe hastalarımızda çekim yalnızca tanı için zorunlu olduğunda ve en az sayıda yapılmakta, ışın alanı yalnızca incelenen bölgeyle sınırlandırılmakta ve düşük doz sağlayan dijital sistemler kullanılmaktadır (8). Güncel uluslararası kılavuzlar, ışının yönlendirildiği bölge karından uzak olduğu için dental çekimlerde kurşun önlüğün bebeğe ulaşan dozu anlamlı ölçüde değiştirmediğini belirtmekle birlikte (4, 7), ilgili mevzuat çerçevesinde hastanemizde koruyucu önlük kullanılmaktadır. Gebe olan veya gebelik şüphesi bulunan hastalarımızın bu durumu çekim öncesinde mutlaka hekimlerine ve röntgen çekimi yapan sağlık görevlilerimize bildirmeleri gerekmektedir.

Sonuç olarak

Hekim tarafından istenen bir diş röntgeni, hastaya zarar vermek amacıyla değil, klinik muayenede görülemeyen sorunların zamanında tespit edilmesi amacıyla çekilmektedir. Modern dijital sistemlerle uygulanan diş röntgenlerinde alınan radyasyon dozu, günlük yaşamda doğal kaynaklardan ve seyahatlerden alınan dozlarla karşılaştırılabilecek düzeyde düşüktür. Çekim öncesinde ortaya çıkabilecek her türlü soru için hekiminize danışmanızı öneririz.

Tıbbi olarak inceleyen

Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Faruk ERTÜRKAğız Diş ve Çene Radyolojisi